Sekizinci yüzyılın sonundan onuncu yüzyılın başına kadar Kuzey Afrika’da Cezayir ve civarında hüküm süren hanedan. Kurucuları Abdurrahmân’ın babası olan Rüstem’e nisbetle Rüstemîler veya Rüstemoğulları adıyla anılmışlardır.

Sekizinci yüzyılda Kuzey Afrika’da yaşayan Berberîlerin çoğu, Eshâb-ı kiram düşmanlığı fikri üzerine kurulan hâricîliği benimsediler. Hâricîliğin bir kolu olan ve Abdullah bin İbâd’a uyanların mensûb olduğu ibâdiyye fırkasının fikirleri, şimdiki merkezi Trablus olan Cebel-i Nefûse’deki Zenâte Berberîleri arasında yayıldı. Bu sıralarda Emevîlerden Abbâsîlere intikal devresinde olan İslâm topraklarında tam bir asayiş ve otorite mevcûd değildi. Bundan da istifâde eden Cebel-i Nefûse’de yaşayan haricî Berberîler, 758 (H. 141)’de Kayravan’ı zabtettiler. Bu sırada, İran asıllı vali Abdurrahmân bin Rüstem, etrafına bir grup ibâdî haricî toplayarak Batı Cezayir’e kaçtı. Üç yıl sonra merkezi Tâhert olmak üzere bir haricî devleti kurdu. İbâdîler arasında şöhreti artan Abdurrahmân bin Rüstem, 777 (H. 160)’da Kuzey Afrika’da bulunan bütün ibâdîye mensûblarının imâmı oldu. Merkezi Tâhert olan Rüstemîler Devleti’nin sınırları Aures, Güney Tunus, Trablus ve güneyde Fizan’a kadar genişledi. Bu bölgelerde bulunan bütün hâcîler, Rüstemî’lerin manevî reîsliğini kabul ettiler. Batıdaki İdrisîler ve doğudaki Ağlebîlerle mücâdele eden Rüstemîler, zaman zaman Endülüs Emevîleri ile ittifak kurup, onlardan yardım gördüler. Fakat hazret-i Fâtıma’nın soyundan geldiklerini iddia eden Eshâb-ı kiram düşmanı Fâtımîlerin Fas’ta ortaya çıkması, diğer hanedanlar gibi Rüstemîler için de tehlike teşkîl etti. Büyük Sahra’daki kervan yollarından birinin kuzey ucunu teşkil eden; ticâret merkezi, aynı zamanda bütün Kuzey Afrika’daki haricîlerin toplanma, haberleşme ve idare merkezi olan Tâhert, 909 (H. 296)’da Fatımî dâîsi Ebû Abdullah tarafından işgal edildi. Fâtımîler tarafından pekçok Rüstemî katledildi. Geri kalanları da güneye kaçırarak dağıldılar. Böylece, yüz elli seneden fazla hüküm süren Rüstemîler hanedanı son buldu.

RÜSTEMÎ HÜKÜMDARLARI