İslâm Tarihi Ansiklopedisi

LÛDÎLER

Hindistan’da Afganlaşmış Kalacların kurduğu devlet. Delhi Türk Devleti’nin son sultânı Âlem Şâh’ın taht’tan Çekilmesiyle bu devlet sona erdi. Behlül Lûdî, 1451 senesi Nisan ayının on dördünde tahta çıkarak Delhi’de Lûdî hanedanını kurdu.

Behlül Lûdî içerdeki durumu sağlamlaştırmak için çeşitli tedbirler aldı. Dağlık bölgelerde yaşıyan Afganlıları kitleler hâlinde Kuzey Hindistan düzlüklerine yerleştirdi. Behlül, çok mütevazı ol maya, büyük oymak başkanlarına kendisi ile aynı derecedeymiş gibi davranmaya, her işi onlarla istişare ederek yapmaya, kendisiyle görüşmek isteyen herkesi kabul etmeye, hiç bir zaman beylerini bir taht üzerinde kabul etmemeye ve onları ayakta bırakmamaya önem verdi. Delhi’yi aldığı zaman, hazînesindeki bütün parayı Lûdî Afganlarına dağıtarak kendisi de herkes kadar pay almştır.

Behlül Lûdî, tahta geçtikten bir süre sonra, Mültan’ı ele geçirmek için sefere çıktığı sırada, Cavnpûr sultânı Delhi’yi kuşattı. Bunu haber alan Behlül Lûdî, seferden vaz geçip derhâl Delhi’ye döndü. Yapılan savaşta, Cavnpûr sultânının ordusunu bozguna uğrattı. Böylece Cavnpûr Devleti ile Delhi Afgan Devleti (Lûdî) arasında senelerce süren savaş başlamış oldu Behlül Lûdî, Cavn-pûr sultânı ile yaptığı bütün savaşları kazandı. 1478 senesinde ordularıyla Cavnpûr’a girerek, buradaki devlete son verdi ve bölgeyi kendi toprakları arasına kattı.

Behlül Lûdî, 1489 senesinde ölünce, epey çekişmeli geçen toplantılardan sonra beyler, oğullarından Nizam Hân’ı, iskender lakabıyla tahta geçirdiler. Diğer devletlerde olduğu gibi, yeni tahta çıkan sultânın kardeşleri, Cavnpûr valisi Barbey ve Âlem Hân ile çarpışmak mecburiyetinde kaldı. Sultan iskender Lûdî’nin ordusu karşısında yenilen Âlem Hân, Gucerât Devleti’ne sığındı. Cavnpûr valisi Barbey de yapılan savaşta yenildi ise de, iskender Lûdî onu affederek Cavnpûr valisi olarak yerinde bıraktı.

Bir süre sonra Cavnpûr bölgesinin büyük toprak sahipleri ayaklandılar ve B’arbey’i kaçmak zorunda bıraktılar. Bu durumu fırsat bilen, yıkılan Cavnpûr Devleti’nin son hükümdarı Hüseyn Şarkî, Cavnpûr’a saldırdı ise de Benares yakınlarında bozguna uğradı. Savaş meydanından kaçarak Bengal’e sığındı. İskender Lûdî, 1495 senesinde Bihar’ı fethetti. Bengal Devleti ile bir andlaşma yaptı. Bu andlaşmaya göre Bengal Devleti, ülkesine sığınan Lûdîlerin düşmanlarına yardım etmeyecekti.

İskender Lûdî, merkezî otoriteyi te’min edip, devlete karşı saygı ve korku duygusunu büyük beylerin kalblerine yerleştirerek, iktâların hesaplarını ciddî olarak denetleterek, devletinin hakkını aldı. O da beylerine babası gibi arkadaşça davranırdı. Çok dindar idi.

Agra bölgesinde çıkan bir çok ayaklanmaları bastıran İskender Lûdî, bu bölgede 1504 senesinde bugünkü Agra şehrini kurdu ve orada uzun süre kaldı. Racputlara ve Agra’nın güneyindeki hindûlara karşı seferler düzenledi. Narvar ve Cander’i ele geçirdi. Fakat büyük komşu devletlerle, hep barış içinde yaşadı ve büyük savaşlara girmedi. 1517 senesinde vefat edince, yerine büyük oğlu İbrahim geçti.

Sultan İbrahim, babası ve büyük babası gibi beylerine arkadaşça davranmadı. Pâdişâhların akraba ve kavimleri yoktur. Herkes sultânın hizmetkârıdır düşüncesinde idi. Behlül ve İskender Lûdî’nin huzurunda iken oturan beyler, yeni sultânın huzurunda ayakta elleri kavuşmuş olarak durmak mecburiyetinde kaldılar. Bu yüzden beylerin bir kısmı, İbrahim’in kardeşi Celâl Hân’ı tahta çıkarmak istediler. Böylece çetin muharebelere kapı açıldı. Bir süresonra, 1518 yılında Celâl Hân yakalanıp öldürüldü.

1 Sultan İbrahim, bir şüphe üzerine bir çok beyin görevine son verdi. Bir kısmını hapsetti. Bu yüzden ayaklanan beylerle, sultan arasında savaş çıktı ve sultan bu ayaklanmayı güçlükle bastırdı. Daha sonra tehlikeli biçimde büyüyen ve güç kazanan Mevar racası Rana Sanga’ya karşı başarılı bir sefer düzenledi.

Sultan İbrahim’in beylerine karşı şüphelerinin artması ve bir çoğunu gizlice yakalatıp öldürmesi üzerine, bir grup bey, Kabil sultânı Bâbür Şâh’a başvurup, Hindistan’a girmeye teşvik ettiler. Bâbür Şah, çeşitli hazırlık ve deneme seferlerinden sonra, 1526’da Hindistan’a yaptığı son seferde, Delhi’nin kuzeyinde Pânî püt’te Sultan İbrahim’in ordusunu bozguna uğrattı. Sultan İbrahim savaş esnasında öldü. Böylece Delhi Afgan Sultanlığı (Lûdîler) de sona erdi.