HÂKİM İMÂDÜDDÎN ŞÎRÂZÎ
İran da yetişen tıb âlimlerinden. İsmi, İmâdüddîn bin Mes’ûd Şîrâzî’dir. İmâdüddîn Şirâzî, 1515 (H. 921) senesinde doğmuş ve 1592 (H. 1000) yılında vefat etmiştir. Aile mesleği olan tıb tahsîlini tamamladıktan sonra, Şirvan valisi Abdullah Hân İstâclî’nin emrine girdi. Daha sonra Şah Tahmasb’ın (1524-1576) emriyle Meşhed’de İmâm-ı Ali Rızâ’nın kabrine yakın kurulan hastaneye geçti. İmâdüddîn Şîrâzî, konusunda çok bilgili bir tabib, ileri gelen bir yazar olduğu için; Hâce Hând Mahmûd, Bâbür hükümdarı Ekber Şâh’ın sarayının ileri gelen tabîblerinden Ebü’l-Feth Geylânî ve Safevî devrinin tanınmış tabibi Gıyâseddîn Mansur Şîrâzî onun derslerinde bulundular. Tıb alanında yaptığı çalışmaların hemen hepsini eserlerinde toplamıştır. Kendisi gibi oğlu Hakîm Muhammed Bikâî de tabîb olup, göz hastalıklarında söz sahibi idi. İmâdüddîn Şîrâzî’nin eserlerinin önemlileri şunlardır:
1-Şerhu Tasrîh-i Kânun: İbn-i Sînâ’nın el-Kânûn adlı eserindeki anatomi ile ilgili bölümün açıklamasıdır. 1565 senesinde iki cild olarak yazılan eserin yazmaları, Hindistan’daki Ridâ Kütüphânesi’nde ve Dâr-ul-ulûm’da bulunmaktadır. Bu eser, el-Kânûn’un diğer açıklamalarına göre daha teferruatlı ve mükemmeldir.
2-Risâle-i Afyon: Farsça olarak yazılan bu eserde afyonun özellikleri, fayda ve zararları bildirilmektedir. Yeni Delhi Tıp Araştırma Kütüphanesi, Patna Huda Bahş Kütüphanesi, Haydarâbâd Devlet Merkez Kütüphanesi ve Lahor Üniversite Kütüphânesi’nde yazmaları vardır.
3-Risâlât-i Atşâk: Frengi hastalığı hakkında yazılan ilk eserdir. Ona göre daha önceki tabîbler, bu hastalığı bildirmemiştir. Sâdece Behâuddevle Nur Bahsi, yazdığı Hulâsat-ül-Tecârib isimli eserinde teferruatlı bir şekilde bu hastalıktan bahsetmiştir. Risâlât-i atşâk, İngilizceye tercüme edilerek Annals of Medical History’de yayınlanmıştır. Eserin yazmaları, Hindistan kütüphanelerinde mevcuttur.
4-Kitab-üt-teşrih: Anatomiyi konu alan bu eserin bilinen tek yazması Ridâ Kütüphânesi’nde mevcuttur.
5-Risâle-i Cudrî: Çiçek hastalığı hakkında bir eserdir, İmâdüddîn, çiçek hastalığından bahseden pek az tabibden biridir.
6-El-Mürekkebât-uş-Şâhiyye: Şah Tahmasp’a ithaf edilen eser, İmâdüddîn’in en önemli eserlerinden biridir. 108 sahifeden meydana gelen eser, bir önsöz, yirmi beş bölüm ve bir son sözden ibarettir.
İmâdüddîn’in yazmış olduğu diğer eserler şunlardır: 1-Risâle-i Fâd-ı Zehr, 2-Risâle-i Yakûtî, 3-Risâle-i Cüb-i Çinî, 4-Risâle-i Atrilâl, 5-Risâle der Bâb-ı Kal’a-i Asar, 6-Risâle-i Emrâz-ı Sibyan, 7-Risâle der Bâb-ı Semûm, 8-Sahîfet-üş-Şifâ, 9-Şerh-i Kanûnce, 10-Risâle-i Evzân ve Mikâ’îl, 11-Mücerrebât-i İmâdüddîn.