ŞİHÂBÜDDÎN ÖMERÎ
Meşhûr târih ve coğrafya âlimi. İsmi, Ahmed bin Yahya bin Fadlullah el-Ömerî el-Kureyşî’dir. Künyesi Ebü’l-Abbâs olup, lakabı Şihâbüddîn’dir. Hazret-i Ömer’in soyundan olduğu için ailesi Ömerî mahlası ile meşhûrdur. 11 Haziran 1301’de Şam’da doğdu. Şam, Kahıre, İskenderiyye ve Hicaz’da tahsîl gördü. Emsalleri arasında temayüz edince, Kahıre kadılığına tâyin edildi. Sonra babasının yerine Memlûklü Devleti’nde vazife aldı. Kahıre’den sonra vazifesine Şam’da devam etti. Şam’da 28 Şubat 1349 târihinde vebadan vefat etti.
Eserlerini ömrünün son on senesinde yazmıştır. İki önemli eserinden biri Mesâlik-ül-Ebsâr fî memâlik-il-emsâr olup, 1342-1349 seneleri arasında derlenmiştir. Coğrafya, politika ve Arab şiirinin târihine âid bilgileri içine alan eser, yirmi üç veya yirmi yedi cild halindedir. Birinci cildde coğrafya ve tabiat bilgileri verilmektedir. On dördüncü cild, İslâmiyet öncesi şiirleri konu almaktadır. On beşinci cild, İslâmiyet’in ilk üç yüz yılındaki şâirleri anlatmaktadır. Yirmi üçüncü cildde ise, on ikinci asrın ortasından on dördüncü asrın ortasına kadar siyâsî târih konu edilmektedir.
Eserde, Hindistan’ın coğrafyası, kurumları, ayrıntılı olarak anlatılmaktadır. Diğer müslüman ülkeler için de benzer bilgiler vardır. Yazar, önceki eserleri kullanmış, hayâtta bulunan kimselerle konuşmuş ve aldığı bilgileri tenkid süzgecinden geçirerek eserini yazmıştır. Ayrıca bâzı bilgileri değişik milletlerin diplomat, seyyah ve tacirlerinden elde etmiştir. Fransızcaya tercüme edilen eserin coğrafya ile ilgili kıymetli bölümlerinden biri de, Fas krallıkları, Tlemsan, Tunus ve Sudan’ın batısındaki Mali Zenci krallığı ile ilgili olandır. Ahmed Zeki Paşa (1867-1934), eserin fotoğraflarını çekmiş ve tam bir kopyasını ortaya çıkarmıştır.
Şihâbüddîn Ömerî’nin ikinci eseri Et-Ta’rîf bil-mustalâh-iş-şerîf’dir. Esas olarak resmî mektup örnek ve evraklarını ihtiva etmektedir. Yedi bölüme ayrılan eserin, birinci bölümünde müslüman ve gayr-i müslimlere mektuplar, ikinci bölümünde kararname ve diploma, üçüncü bölümünde yemin, dördüncü bölümünde mukavele örnekleri, beşinci bölümünde Memlûk idaresi ve bunlara bağlı yerlerin siyâsî coğrafyası, altıncı bölümünde ise haberleşme vâsıtaları anlatılmıştır. Eser, Memlûk idâresinin ve o zamanki Suriye ve Mısır kurumlarının incelenmesinde önemli bir kaynaktır. 1895’de Kâhire’de basılmıştır. Almanca tercümesi vardır.
Diğer bir eseri çeşitli âlimlere yazılmış mektupları ve cevapları içine alan eş-Şataviyyât’dır. Bu mektuplar, 1344’de Şam’daki ağır kış şartlarını bildirmektedir.