İslâm Tarihi Ansiklopedisi

İBN-ÜL-VERDÎ

Şafiî mezhebi fıkıh âlimlerinden. Asrının önde gelen tarihçi ve edîblerinden idi. İsmi Ömer bin Muzaffer, künyesi Ebû Hafs olup, ibn-ül-Verdî diye meşhûr olmuştur. Zeynüddîn lakabıyla ve el-Ma’rî nisbesiyle bilinir. 1291 (H. 690) senesinde Suriye’nin Ma’arretü’n-Nu’mân şehrinde doğdu, ve 1348 (H. 749) yılında Haleb’de vefat etti.

Küçük yaşından itibaren ilim tahsiline yönelen ibn-ül-Verdî, ilk tahsîlini Ma’arretü’n-Nu’mân’da gördü. Daha sonra Hama’da Kadı Şerefüddîn el-Bârzî’den, Haleb’de ise Hatîb Fahr’dan fıkıh öğrendi. Keskin zekâsı ve yüksek ilmiyle az zamanda meşhûr olup, Haleb kadısı İbn-ün-Nâkib’in müşavirliğine tâyin edildi. Nahiv ve edebî ilimlerde de asrının meşhûrları arasında yer aldı. Kadı müşavirliğinden sonra bir müddet Menbec kadılığı yaptı. Gördüğü bir rüya üzerine bu vazifeden ayrılıp ibâdet ve tâata yöneldi. Araştırma yapmaya ve eser yazmaya başladı. Bu arada pek çok şiirler de yazdı. Sarf, nahiv, târih, fıkıh ve tasavvuf konularında eserler verdi. Bütün islâm âlemini etkileyen büyük bir veba salgını esnasında bu hastalığa tutularak Haleb’de vefat etti.

Yazdığı eserleri şunlardır: 1-Ravd-ul-menâzır; Târih ilmine dâirdir. Tetimmet-ül-Muhtasar fî-Ahbâr-il-Beşer adıyla da bilinen bu eseri meşhûr olup, Ebü’l-Fidâ’nın târihi üzerine yazılmış bir muhtasardır. İbn-ül-Verdî’nin vefat ettiği seneye yâni 1349 (H. 749)’a kadar olan hâdiseler anlatılmıştır. İki cild hâlinde neşr edilmiştir. 2-El-Behçet-ül-Verdiyye: Abdül-Gaffâr bin Abdülkerîm el-Kazvînî’nin el-Hâviyü’s-Sagîr adlı fıkha dâir eserinin manzum şekli olup, beş bin beyttir. 3-Davüt-Dürre: İbn-i Mûtî’nin Elfiyesi üzerine yazdığı şerhidir. 4-Şerh-i Elfiyet-i İbn-i Mâlik: İbn-i Mâlikin sarf ve nahivde meşhûr olan Elfiyesi üzerine yazdığı şerhidir. 5-El-Mesâil-ul-müzehhebe fil-mesâil-il-mülakkabe el-Verdiyye fil-ferâid: Mîrâs hukukuna dâir manzum bir eserdir. 6-Mantık-ut-Tayr: Tasavvufa dâir bir eserdir. 7-Şihâb-üs-sâkib vel-azâb el-Vâkıf: Tasavvufa dâir bir eserdir. 8-Fevâid-ül-fıkhiyye, 9-Kasîdet-ül-Lübâb fi ilm-il-i’râb, 10-Şerhu Kasîdet-il-lübâb, 11-Ebkâr-ül-Efkâr, 12-İhtisâru mülhat-il-i’râb, 13-Ercûzetün fi ta’bir-il-menâmât, 14-Ercûzetün fi havâss-il-ahcâr. Harîdet-ül-Acâib adlı coğrafyaya ait eser de yanlışlıkla İbn-ül-Verdî’ye isnat edilmektedir. Bir çok hurafeler ihtiva eden ve Mısır’da basılan bu eser, Necmüddîn Ahmed el-Harrânî tarafından yazılmış olan Câmi-ul-Fûnûn’dan aynen alınmıştır. Bu eser, on beşinci asırda yaşayan ismi ve nisbesi aynı olan başka bir İbn-ül-Verdî’ye aittir.