İslâm Tarihi Ansiklopedisi

İBN-İ UHUVVE

Şafiî mezhebi fıkıh âlimi. İsmi Muhammed ibni Muhammed el-Kureşî eş-Şâfiî olup, lakabı Ziyâüddîn’dir. İbn-i Uhuvve adıyla meşhûr oldu. Hayâtı hakkında kaynaklarda fazla bir bilgiye rastlanmamıştır. Mısırlı olup, 1329 senesi Mayıs ayında vefat etmiştir. Hisbe üzerine yazdığı kitapla meşhûr oldu. İbn-i Uhuvve’nin Meâlim-ül-kurbe fi ahkâm-il-hisbe adlı eseri; ahlâk bilhassa ticari ahlâk ve ölçüler üzerine olan bir kitaptır. Bağdâdlı Ali bin Muhammed el-Mâverdî’nin el-Ahkâm-üs-sultâniye ve Gazâlî’nin İhyâu Ulûm-id-dîn kitabları gibidir. Eser, müslüman ülkelerindeki sosyal ve ekonomik hayâtı inceleyenler için bulunmaz bir kıymete sahiptir.

Yetmiş bölümden meydana gelen eserde; hisbenin özellikleri ve muhtezibin vazifeleri, kânunun icrası, şarap ve yasak olan müzik âletleri, gayr-i müslimlerin vazifeleri, cenaze merasimi, yasak ticari muameleler, erkeklere haram olan şeyler, pazarlardaki yasaklar, ağırlık ve diğer ölçüler, para, un tüccarları ile değirmenciler, fırıncılar, pişmiş et satanlar, karaciğer ve baharat satıcıları, kasaplar, aşçılar, herise ve helva yapanlar, şerbet yapıcıları, ilâç ve reçine imalâtçıları, küçük esnafa dâir kurallar, süt satıcıları, manifaturacı, komisyoncu ve tellallar, dokumacılar, terziler, tamirciler, ipek eşya imalatçıları, pamuk ve keten eğiricileri, saraçlar, kuyumcular, bakırcılar ve demirciler, ayakkabıcılar, nalbantlar, hamamcılar, değişik ticarî işlemler, tabibler, cerrahlar, çıkıkçılar, müderrisler, imamlar, müezzinler, vaizler, falcılar ve mektup yazıcıları, hâkimler ve şâhidler emirler ve valiler, gemiciler, toprak eşya satıcıları, çömlek ve seramik imalatçıları, iğne imalatçıları, boya satıcıları, tarak yapanlar, susam ve zeytinyağı imalatçıları, deri ve şişe imalatçıları, kürkçüler, kamış yatak imalatçıları, saman satıcıları, keresteciler, marangozlar, duvarcılar, tuğla pişiricileri hakkında bilgi verilmektedir. Bölümlerin uzunlukları çok farklıdır. Bâzıları bir kaç sahife devam ederken, bâzıtarı bir kaç satıra sıkıştırılmıştır. Bu bölümlerde müslümanların o devirdeki sosyal hayâtı hakkında bilgiler mevcuttur.