İslâm Tarihi Ansiklopedisi

İBN-İ BACCE

Endülüs’te yetişen felsefeci ve mûsikî üstadı. İsmi, Muhammed bin Yahya bin Sâig olup, künyesi Ebû Bekr’dir. İbn-i Bacce diye meşhûr oldu. Avrupa’da Avempace diye tanındı, Endülüs’ün Gırnata şehrinde doğup yetişti, doğum târihi kesin olarak bilin-memektedir. 1138 (H. 533) senesinde Fas’da öldü.

İbn-i Bacce; tıb, felsefe, tabîat ilimleri, matematik, lügat, şiir ve mûsikî alanında söz sahibi idi. Görüşleri Batı dünyâsında derin te’sirler bırakmıştır. İbn-i Sînâ ve Fârâbî’nin eserlerini inceledi ve onların bozuk düşüncelerinin te’sirinde kaldı.

Büyük İslâm âlimi İmâm-ı Gazâlî’nin eserlerini inceledi. Tasavvufun cezbesine kapılarak aldanmış ve başkalarını aldatmış olmakla itham ettiği İmâm-ı Gazâlî’yedil uzattı. Sapıkları, İslâm âlimlerine tercih ederek, doğru yoldan ayrıldı. Ömrünün sonlarına doğru çalışmalarını tatbîkî ilimlere yöneltti; tıb ve eczacılık üzerinde çalıştı. Mantıkla ilgili çalışmaları da olmuştur.

İbn-i Bacce, astronomi alanında Batlemyüs’ün eserlerini inceleyerek, onun ortaya koyduğu sisteme ağır tenkitler yöneltti. Böylece Batlemyüs’ün yanılmaz üstâdlığı hakkındaki yanlış kanâatlerin yıkılmasını, ilmîtenkidciliğin gelişmesini sağladı. Onun Batlemyüsile ilgili incelemeleri sonucu yazdığı Almagest üzerindeki tenkitlerinden etkilenen Batrûcî, gezegenlerin hareketlerinin spiral yâni helezonik olduğu görüşüne ulaştı. İbn-i Bacce, çalışmalarını fizik alanında da sürdürerek, incelemelerde bulundu. Bilhassa hareket konusunda kendine has görüş ve izahlar ortaya koydu.

İnsan psikolojisi üzerindeki çalışmalarında İbn-i Bacce, zihnî gelişmenin safhalarını îzâh ederek, buna mâni olan zararlı şeyleri tesbit etti. Ona göre, insanın fikri ve zihni; devir devir bâzı özelliklere sahiptir. Bu devirler ve özellikleri gözönünde tutularak yapılan eğitim ve öğretim, faydalı, yetiştirici ve kalıcı olur. Aksi takdirde eğitim ve öğretimden beklenen netice elde edilmez.

İbn-i Bacce’nin eserlerinin sayısı bir hayli fazla ise de, çoğu kaybolmuş ve çok az bir kısmı zamanımıza uluşabilmiştir. Bilinen eserlerden bâzıları şunlardır: 1-Şerhu kitâb-is-sem’-it-Tabî’î li Aristotales, 2-Kavlun âlâ ba’di kitabi âsâr-il-ilmiyye li Aristotales, 3-Risâlet-ül-Vedâ’, 4-Kitâbu İttisâl-il-akli bil-insan, 5-Kitâbu tedbîr-il-Mütevahhid, 6-Kitâb-ün-nefs, 7-Fusûl-ül-kalîle fis-siyâset-il-Medîne, 8-Kitâb-ut-tecribeteyn âlâ edviyeti İbn-i Vâfıd, 9-Kitâbu ihtisâr-il-Hâvî lir-Râzî, 10-Kavlun fit-Teşevvuk-it-Tabiiyyi.

İbn-i Bacce’nin eserleri Latince ve ibrânice’ye tercüme edilmiş ve Avrupalı bilginler tarafından incelenmiştir. Onun eserleri, İbn-i Tufeyl ve İbn-i Rüşd gibi filozofların üzerinde derin etkiler bıraktı. Batılı bilginlerden orta çağda yaşıyan Albertus Magnus üzerinde açık etkileri görülmektedir. İbn-i Bacce’nin bozuk düşüncelerinden etkilenen İbn-i Tufeyl ve İbn-i Rüşd, din bilgilerini kendi görüşlerine göre anlatmaya kalkışmışlar, böylece sapılmışlardır.