İslâm Tarihi Ansiklopedisi

İBN-İ AVVÂM

Endülüs’te yetişen botanik âlimi. İsmi, Yahya bin Muhammed bin Ahmed bin Avvâm el-İşbilî olup, künyesi Ebû Zekeriyyâ’dır. Hayâtı hakkında kaynaklarda fazla bilgi bulunamamıştır. On ikinci asrın sonlarına doğru yaşadığı, aslen İşbiliyeli olduğu bilinmektedir. İbn-i Avvâm, ilim dünyâsında tarımdan bahseden meşhûr Kitâb-ül-felâha adlı eseriyle tanındı. Bu eser; sâdece İslâm âleminde değil, bütün dünyâda, ortaçağ boyunca, kendi sahasında temel kaynak olarak kullanıldı. Otuz bölümü bitkilere, dördü de hayvanlara ayrılan eserin tamâmı otuz dört bölümden meydana gelmiştir. Eserde beş yüz seksen beş bitki nevinden bahsedilmekte, elliden fazla meyva ağacının dikilip yetiştirilme ve gübrelenme usûlleri ile aşı yapma tekniği, toprağın yapı özellikleri, ağaç ve üzüm kütüklerinde meydana gelen çeşitli hastalıkların belirtileri, görünüşleri ve bunların tedâvî yolları anlatılmaktadır. İbn-i Avvâm, bu eserini hazırlarken devrindeki müslüman çiftçi ve zirâatçilerin tecrübelerine başvurduğu gibi, kendinden önce yazılan eserlerden de faydalanmıştır.

Kitâb-ül-felâha’nın tek el yazma nüshası Escurial Kütüphânesi’nde mevcuttur. Eser, Josef Antonio Bangueri tarafından İspanyolca’ya tercüme edilerek aslıyla birlikte iki cild hâlinde 1802 senesinde neşredilmiştir. E. Meyer, Geschichte der Botanik adlı eserinde Kitâb-ül-felâha’nın bir özetini vermiştir. Eserin Fransızca tercümesi ise Clement-Mullet tarafından yapılarak neşredilmiştir.